...

Yerba mate: wat is het, hoe zet je het en is het gezond?

Yerba mate is een kruidenthee van de gedroogde bladeren van een Zuid-Amerikaanse hulst, en anders dan bijna alle kruidenthee zit er cafeïne in. Je zet hem met water van 70 tot 80 °C: kokend water maakt hem scherp en bitter.

Water70 tot 80 °C
Zettijd3 tot 5 min
CafeïneJa

Wat is yerba mate?

Yerba mate is een kruidenthee van de gedroogde bladeren van Ilex paraguariensis, een hulstsoort uit Zuid-Amerika. De plant groeit in Argentinië, Paraguay, Uruguay en het zuiden van Brazilië, waar mate al eeuwen de dagelijkse drank is. In het Nederlands heet de drank gewoon maté of mate; yerba is Spaans voor kruid.

Eén ding maakt mate anders dan bijna alle andere kruidenthee: er zit cafeïne in. Voor wie op zijn cafeïne let, maakt dat nogal uit.

Hoe smaakt yerba mate?

Yerba mate smaakt grassig, kruidig en bitter, een beetje als groene thee met meer karakter. De eerste slokken zijn het sterkst; wie steeds opnieuw water bijschenkt, krijgt een steeds mildere kop.

Traditionele mate is vaak licht geroosterd en smaakt daardoor aards en soms wat rokerig. Mate die zonder rook is gedroogd, in Zuid-Amerika sin humo, is groener, frisser en milder. Wij vinden mate het lekkerst als hij niet te heet wordt gezet: dan blijft hij kruidig in plaats van scherp.

Hoe zet je yerba mate?

Yerba mate zet je met water van 70 tot 80 °C, niet kokend. Dat kan traditioneel in een kalebas met een bombilla, het metalen rietje met een zeefje onderaan, of gewoon in een theepot.

In een theepot of met een theefilter:

  1. Doe 1 tot 2 theelepels mate per kop van 200 ml in een filter of theepot.
  2. Giet er water van 70 tot 80 °C over.
  3. Laat 3 tot 5 minuten trekken en haal de mate eruit.

In een kalebas:

  1. Vul de kalebas voor ongeveer de helft met mate.
  2. Houd je hand erop, draai hem om en schud even, zodat het stof naar boven komt.
  3. Zet de kalebas schuin, giet wat lauw water in de lege kant en steek de bombilla erin.
  4. Schenk water van 70 tot 80 °C bij en drink. Daarna schenk je steeds opnieuw bij.

Waarom niet kokend? Te heet water maakt mate scherper en bitterder.

Hoeveel cafeïne zit er in yerba mate?

Een kop yerba mate bevat ongeveer 80 mg cafeïne: bijna net zoveel als een kop koffie en bijna twee keer zoveel als zwarte thee. Dat getal komt uit een grote overzichtsstudie naar mate. Het is wel een gemiddelde, want hoeveel er in je kop belandt hangt af van hoeveel blad je gebruikt en hoe lang hij trekt. Drink je mate op de traditionele manier uit een kalebas, waarbij je steeds opnieuw water bijschenkt, dan drink je al snel een halve liter. Dan kom je volgens dezelfde studie op 260 mg cafeïne of meer.

Zo verhoudt yerba mate zich tot koffie en thee:

DrankCafeïne per kop (200 ml)
Filterkoffieongeveer 90 mg
Zwarte theeongeveer 45 mg
Groene theeongeveer 30 mg
Yerba mateongeveer 80 mg
Kruidenthee zonder mategeen

Bij matcha speelt hetzelfde: je drinkt het hele blad, dus hoeveel cafeïne er in matcha zit hangt af van hoeveel poeder je gebruikt. Zoek je juist iets zonder cafeïne, dan kom je uit bij cafeïnevrije thee zoals rooibos of kamille.

Welke soorten mate zijn er?

Yerba mate verschilt vooral in hoe hij is gedroogd en waar hij vandaan komt. De grootste verschillen:

  • Traditionele mate: licht geroosterd, aards en soms rokerig.
  • Mate sin humo: zonder rook gedroogd, groener en milder.
  • Per land: Argentinië, Paraguay, Uruguay en Brazilië hebben elk hun eigen stijl, van grof met steeltjes tot fijn gemalen en groen.
  • Melanges: mate met munt, citrus of andere kruiden.

In de Nederlandse supermarkt ligt mate vooral in theezakjes, vaak gemengd met kruiden als brandnetel, gember, kurkuma of citrus, en als kant-en-klare ijsthee. Losse mate voor in de kalebas koop je meestal in een theewinkel.

Yerba mate koud drinken: tereré

Yerba mate kun je ook koud drinken: dan heet hij tereré, en vooral in Paraguay is dat de gewone manier. Je schenkt dan koud water of vruchtensap op de mate in plaats van warm water, vaak met ijs en verse kruiden zoals munt. In 2020 zette UNESCO de traditie van tereré in Paraguay op de lijst van immaterieel cultureel erfgoed.

Thuis maak je koude mate het makkelijkst als cold brew thee: doe de mate met koud water in een kan en laat hem een paar uur in de koelkast trekken. Koud getrokken is hij zachter en minder bitter dan warm, en op een zomerdag een stuk frisser dan ijsthee uit een pak.

Waarmee combineer je yerba mate?

Yerba mate combineert goed met frisse en kruidige smaken, die het bittere wat temperen. Een paar combinaties om te proberen:

  • Munt: maakt hem fris, warm én koud.
  • Citroen of sinaasappelschil: geeft een frisse, zoetige toon.
  • Gember: een paar plakjes maken hem pittiger.
  • Honing: haalt de scherpte eraf, maar telt wel als suiker.
  • Vruchtensap: vooral bij koude mate, zoals bij tereré.

Wanneer drink je yerba mate?

Yerba mate drink je het best op momenten waarop je ook een kop koffie zou nemen: ’s ochtends of in de middag. Door de cafeïne is hij minder geschikt voor ’s avonds; ben je gevoelig voor cafeïne, neem dan je laatste kop niet te laat op de dag. In Zuid-Amerika drinken mensen mate de hele dag door, thuis, op het werk en onderweg, met een thermosfles heet water onder de arm.

Is yerba mate gezond?

Yerba mate is een prima alternatief voor koffie met een heel andere smaak, en de bladeren zitten vol stoffen die ook in thee en cacao voorkomen: cafeïne, theobromine en polyfenolen, een groep antioxidanten.

Antioxidanten vangen volgens het Voedingscentrum vrije radicalen weg, stoffen die je cellen kunnen beschadigen. Goed voor je dus, al is mate geen wondermiddel: met gevarieerd eten krijg je ook genoeg binnen. In Zuid-Amerika drinken mensen mate zoals wij koffie drinken: ’s ochtends, op het werk en samen met vrienden.

Is yerba mate gevaarlijk?

Yerba mate is niet gevaarlijk, maar met ongeveer 80 mg per kop zit er bijna net zoveel cafeïne in als in koffie. Volgens de Europese voedselautoriteit EFSA is tot 400 mg cafeïne per dag veilig voor gezonde volwassenen, en hooguit 200 mg in één keer. Bij sommige mensen verstoort al 100 mg de slaap.

Ben je zwanger of geef je borstvoeding, houd dan maximaal 200 mg cafeïne per dag aan, net als bij andere thee tijdens de zwangerschap met cafeïne. Voor kinderen ligt de grens lager: 3 mg cafeïne per kilo lichaamsgewicht per dag. Gebruik je medicijnen of twijfel je, vraag het dan je huisarts of apotheker.

Het sociale aspect van mate

Yerba mate is in Zuid-Amerika vooral iets wat je samen drinkt. Eén persoon schenkt, de cebador, en geeft de kalebas door; iedereen drinkt hem leeg en geeft hem terug. Zo gaat hij de kring rond. Een kalebas aannemen en doorgeven is er wat bij ons koffie aanbieden is: een teken van gastvrijheid en vriendschap.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen yerba mate en matcha?

Yerba mate komt van een Zuid-Amerikaanse hulst en laat je trekken. Matcha is gemalen groene thee van de theeplant, waarvan je het hele blad opdrinkt. Allebei bevatten ze cafeïne en smaken ze grassig, maar matcha is zachter en romiger.

Hoe heet yerba mate in het Nederlands?

Gewoon maté of mate. Yerba is Spaans voor kruid, dus yerba mate betekent zoiets als het kruid mate.

Wat zijn de bijwerkingen van yerba mate?

De bekendste bijwerkingen komen van de cafeïne: slecht slapen of onrustig worden als je er veel of laat op de dag van drinkt.

Kun je yerba mate ’s avonds drinken?

Liever niet laat op de avond. Yerba mate bevat cafeïne, en bij sommige mensen verstoort al 100 mg cafeïne de slaap. Kies ’s avonds liever een kruidenthee zonder cafeïne.

Verder lezen