Achter elke kop thee, van een frisse sencha tot een stevige Assam, staat dezelfde groenblijvende struik. Wie die plant leert kennen, snapt meteen waarom thee zo veel smaken heeft.
Wat is de theeplant?
De theeplant is Camellia sinensis, een groenblijvende struik uit de familie van de camelia’s. In de tuin wordt hij zo’n 2,5 tot 4 meter hoog, maar op plantages houden telers hem door snoeien op ongeveer heupen tot borsthoogte, zodat er makkelijk geplukt kan worden. In de herfst en winter krijgt hij kleine, geurige witte bloemen met gele meeldraden.
Voor thee worden vooral de knop en de jongste blaadjes geplukt. Dat jonge blad bevat de meeste smaak, en daar begint elke kop, of het nu groene of zwarte thee wordt. De plant groeit oorspronkelijk in het zuiden van China en de omliggende berggebieden, en vandaar verspreidde de theecultuur zich over de wereld.
Komen groene, zwarte en witte thee van dezelfde plant?
Ja, groene, zwarte en witte thee komen allemaal van dezelfde theeplant. Ook gele thee, oolong en pu-erh. Het verschil zit in wat er na de pluk met het blad gebeurt, en vooral in hoeveel het blad mag oxideren: het bruin worden dat je ook ziet bij een aangesneden appel.
- Groene thee: snel verhit door stomen of in een pan, daarna gerold en gedroogd. Geen oxidatie. Bijvoorbeeld sencha en gunpowder.
- Witte thee: alleen verwelkt en gedroogd. Heel lichte oxidatie. Bijvoorbeeld Bai Mu Dan.
- Gele thee: verhit en daarna even ingepakt om na te zweten. Heel lichte oxidatie. Bijvoorbeeld Junshan Yinzhen.
- Oolong: gekneusd en deels laten oxideren. Bijvoorbeeld Tieguanyin.
- Zwarte thee: gerold en helemaal laten oxideren. Bijvoorbeeld Assam en Darjeeling.
- Pu-erh: na het drogen gerijpt, soms versneld gefermenteerd. De oxidatie verschilt per soort. Bijvoorbeeld sheng en shou pu-erh.
Matcha is ook groene thee: het blad groeit de laatste weken in de schaduw en wordt na het drogen tot poeder gemalen.
Welke variëteiten van de theeplant zijn er?
Er zijn twee hoofdvariëteiten van de theeplant: Camellia sinensis var. sinensis en var. assamica. De sinensis heeft kleinere blaadjes en kan beter tegen kou, en wordt veel geteeld in China en Japan. De assamica heeft grotere blaadjes en houdt van warmte, en groeit onder meer in Assam, Sri Lanka en Kenia.
Je leest soms dat groene thee van de ene variëteit komt en zwarte thee van de andere. Zo strak is het niet: van beide variëteiten wordt meer dan één soort thee gemaakt. Daarnaast zijn er honderden gekweekte rassen, elk met een eigen smaak en groeiwijze.
Zijn kamille en rooibos ook theeplanten?
Nee, kamille, rooibos, munt, verveine en hibiscus zijn geen theeplanten. Ze komen van heel andere planten, en een kop ervan heet daarom eigenlijk kruidenthee of infusie. Het verschil tussen thee en infusie zie je ook terug in de cafeïne: die zit wel in thee van de theeplant, en meestal niet in kruidenthee.
Groeit er thee in Nederland?
Ja, er groeit thee in Nederland, maar op kleine schaal en meestal in kassen. Het Brabantse LocalTea, dat verdergaat onder de naam Loca, teelt theeplanten in kassen en verhuist van Zundert naar Dongen. In Zundert werd ook een theeplant gekweekt die volgens de kweker tot min twintig graden aankan.
Een gewone theeplant is minder winterhard. De Britse tuinbouworganisatie RHS rekent hem tot de planten die het tot ongeveer min vijf à min tien graden uithouden. Voor een echte theeplantage is het Nederlandse klimaat dus lastig, en daarom gebeurt het meeste hier onder glas.
In Nederland betekent het woord theetuin trouwens meestal iets anders: een theeschenkerij met een tuin, waar je thee drinkt en geen thee teelt.
Kun je zelf een theeplant kweken?
Ja, je kunt zelf een theeplant kweken, als je hem een beschutte plek in de halfschaduw geeft en zure tot neutrale, vochtige maar goed doorlatende grond. Laat de plant niet uitdrogen en bescherm de knoppen tegen koude, droge wind. Het is een langzame groeier: een theeplant heeft tien tot twintig jaar nodig om volgroeid te zijn.
- In de grond: kies een beschutte plek en dek de plant af bij strenge vorst.
- In een pot: handig, want je zet hem in een koude winter vorstvrij weg.
- Oogsten: pluk alleen de knop en de jongste blaadjes, en laat de plant eerst een paar jaar groeien.
Wij zien een eigen theeplant vooral als manier om te begrijpen waar je kop vandaan komt: het mooiste is zien dat hetzelfde blad groen blijft als je het snel verhit, en donker wordt als je het laat oxideren.





