...

Theeceremonie: zo verloopt een Japanse en Chinese theeceremonie

Een theeceremonie is een vast ritueel rond het zetten en schenken van thee. De Japanse chanoyu draait om matcha en duurt een uur tot vier uur. De Chinese gongfu cha draait om losse thee die je vaak achter elkaar opgiet.

Een theeceremonie is een moment waarop alles stil wordt: het zachte borrelen van de ketel, de geur van vers opgegoten blad en een kop thee die met volle aandacht voor jou wordt gemaakt.

Wat is een theeceremonie?

Een theeceremonie is een vaste manier van thee zetten en schenken, waarbij elke handeling een betekenis heeft. De twee bekendste komen uit Azië: de Japanse theeceremonie, chanoyu, draait om matcha, en de Chinese theeceremonie, gongfu cha, om losse thee die je vaak achter elkaar opgiet. Beide zijn een vorm van theecultuur waarbij het samenzijn net zo belangrijk is als de thee.

Wat is een Japanse theeceremonie?

Een Japanse theeceremonie is een vast ritueel waarin een gastheer matcha bereidt en serveert aan zijn gasten. In het Japans heet het chanoyu, letterlijk heet water voor thee, of sadō: de weg van de thee. Elke handeling ligt vast, van het schoonvegen van het lepeltje tot de manier waarop je de kom aanneemt. Het draait om aandacht voor de gast, het seizoen en de voorwerpen die klaarstaan.

Groene thee kwam vanuit China naar Japan en werd daar vanaf ongeveer de twaalfde eeuw gedronken in kloosters en door de elite, eerst als medicijn en om wakker te blijven tijdens de meditatie. Zenmeesters gaven het serveren in de eeuwen daarna een vaste, spirituele vorm. Sen no Rikyū (1522 tot 1591) bracht het ritueel terug tot de kern: een eenvoudige hut, een ijzeren ketel, bamboe gereedschap en een gewone kom. Die sobere stijl heet wabi-cha en is nog altijd de basis. Zo groeide de theeceremonie uit tot een van de bekendste vormen van theecultuur ter wereld.

Hoe verloopt een Japanse theeceremonie?

Een volledige Japanse theeceremonie volgt een vaste volgorde, van het wachten tot het laatste kopje. Zo verloopt een formele ceremonie, een chaji:

  • Je wacht eerst in een wachtruimte, waar je een kopje heet water krijgt.
  • Via de tuin loop je naar het theehuis. Bij een stenen bak was je je handen en spoel je je mond, en je gaat door een lage deur naar binnen.
  • Binnen bewonder je de hangende rol in de nis en kniel je op de tatami.
  • De gastheer legt houtskool bij en serveert een maaltijd van het seizoen, gevolgd door een vochtig zoetje.
  • Dan volgt koicha, dikke thee, die in stilte wordt bereid en uit één kom wordt gedeeld. Elke gast neemt een slok, veegt de rand af en geeft de kom door.
  • Daarna komt een droog zoetje en usucha, dunne thee, die de gastheer voor iedere gast apart maakt. Het gesprek wordt losser, maar gaat vooral over de kommen en het gereedschap.

Je draait de kom voor het drinken een stukje, zodat je niet uit de mooiste kant drinkt. Die voorkant is bedoeld om naar te kijken.

Hoe lang duurt een Japanse theeceremonie?

Een volledige Japanse theeceremonie met maaltijd, een chaji, duurt ongeveer vier uur. De meeste mensen maken een kortere bijeenkomst mee, een chakai, met een zoetje en een kom matcha. Die duurt bij de meeste aanbieders drie kwartier tot anderhalf uur.

  • Chakai: ongeveer 45 tot 90 minuten. Een zoetje en een kom dunne thee (usucha).
  • Chaji: ongeveer vier uur. Houtskool, een maaltijd, dikke thee (koicha) en dunne thee (usucha).

Wat is het verschil tussen koicha en usucha?

Koicha is dikke, stroperige matcha met veel poeder en weinig water. Usucha is de dunne, schuimige matcha die de meeste mensen kennen. In een volledige ceremonie krijg je ze allebei: eerst koicha uit een gedeelde kom, daarna usucha in je eigen kom.

  • Koicha (dikke thee): ongeveer 4 gram matcha op 15 ml water van zo’n 80 °C. Je roert rustig tot een dikke, gladde thee. Stroperig en intens, met veel umami, en uit één kom voor alle gasten.
  • Usucha (dunne thee): ongeveer 2 gram matcha op 70 ml water van zo’n 80 °C. Je klopt snel tot een fijne schuimlaag. Schuimig en zachter, zoet met een lichte bitterheid, en voor iedere gast een eigen kom.

Hoe maak je zelf usucha?

Usucha maak je met ongeveer 2 gram matcha en 70 ml water van zo’n 80 °C. Zeef het poeder in een kom, giet het water erop en klop met een bamboe klopper in snelle zigzagbewegingen tot er een fijne, egale schuimlaag op staat. Is het water te heet, dan wordt de thee bitterder. Klop je te kort, dan blijven er klontjes en krijg je geen schuim.

Een kom van 2 gram matcha bevat ongeveer 40 tot 90 mg cafeïne, omdat je het hele blad meedrinkt. Hoeveel cafeïne er in matcha zit, verschilt per soort. Kijk daarom ook op het etiket.

Wij raden wie voor het eerst matcha drinkt aan om met usucha te beginnen: de schuimlaag maakt hem zachter, en het zoetje vooraf vangt de bitterheid op die bij te heet water snel de overhand krijgt.

Waar kun je een Japanse theeceremonie bijwonen?

In Japan kun je een theeceremonie bijwonen in theehuizen in onder meer Kyoto en Uji, en ook in Tokio en Kanazawa worden korte ceremonies voor bezoekers gegeven. In Nederland vind je ze vooral bij Japanse culturele centra, theescholen en theehuizen die ceremonies of cursussen aanbieden, soms ook aan tafel in plaats van geknield op de tatami.

Wat is een Chinese theeceremonie (gongfu cha)?

De Chinese theeceremonie heet gongfu cha: thee zetten met vakmanschap. Je gebruikt geen matcha, maar losse Chinese thee, meestal oolong of pu-erh. Je zet die in een klein potje of een gaiwan, een kommetje met deksel, met veel blad op weinig water. Daarna schenk je de thee kort na elkaar heel wat keer op, zodat je proeft hoe de smaak per kopje verandert.

Hoe verloopt een Chinese theeceremonie?

Een gongfu-sessie is minder strak dan een Japanse ceremonie, maar volgt wel een vaste volgorde:

  1. Je spoelt het potje, de schenkkan en de kopjes om met heet water, zodat alles warm is.
  2. Je doet ruim blad in het potje of de gaiwan, veel meer dan je voor een gewone kop zou nemen.
  3. Je giet heet water op het blad en schenkt het na een paar seconden meteen weer af. Die eerste spoeling maakt het blad open en wordt meestal niet gedronken.
  4. Je zet de eerste echte kop: een paar seconden tot een halve minuut, en schenkt alles in een schenkkan, zodat iedereen even sterke thee krijgt.
  5. Uit de schenkkan vul je de kleine kopjes. Daarna zet je opnieuw, telkens iets langer, zolang het blad nog smaak geeft.

Wij beginnen een gongfu-sessie het liefst met een oolong: die geeft vaak vijf of meer opgietingen, en elke kop smaakt net iets anders.

Japanse of Chinese theeceremonie: wat is het verschil?

  • Thee: Japans draait om matcha, opgeklopt poeder. Chinees om losse thee, vaak oolong of pu-erh.
  • Zetten: bij de Japanse ceremonie klop je één kom per keer. Bij gongfu cha giet je hetzelfde blad steeds opnieuw op.
  • Gereedschap: Japans werkt met een kom, bamboe klopper en lepeltje. Chinees met een klein potje of gaiwan, een schenkkan en kleine kopjes.
  • Sfeer: de Japanse ceremonie ligt in elke beweging vast en is stiller. Gongfu cha is losser, en er wordt meer gepraat over de thee.

Veelgestelde vragen

Wat is een Japanse theeceremonie?

Een vast ritueel, chanoyu of sadō, waarin een gastheer matcha bereidt en serveert. Elke handeling ligt vast, en het draait om aandacht voor de gast, het seizoen en de gebruiksvoorwerpen.

Hoe lang duurt een Japanse theeceremonie?

Een volledige chaji met maaltijd duurt ongeveer vier uur. Een korte chakai met een zoetje en een kom matcha duurt meestal drie kwartier tot anderhalf uur.

Wat is het verschil tussen koicha en usucha?

Koicha is dikke matcha: ongeveer 4 gram poeder op een klein beetje water, uit één kom gedeeld. Usucha is dunne, schuimige matcha: ongeveer 2 gram op 70 ml water, voor iedere gast een eigen kom.

Waarom draai je de kom bij een theeceremonie?

Zodat je niet uit de voorkant drinkt. Die mooiste kant van de kom is bedoeld om naar te kijken, en draaien hoort bij de beleefdheid tegenover de gastheer.

Kun je in Nederland een theeceremonie bijwonen?

Ja. Japanse culturele centra, theescholen en sommige theehuizen geven ceremonies of cursussen, soms aan tafel in plaats van geknield op de tatami.

Wat is een Chinese theeceremonie?

Gongfu cha: losse thee, vaak oolong of pu-erh, met veel blad in een klein potje of gaiwan. Je giet hetzelfde blad kort na elkaar heel wat keer op en proeft hoe de smaak per kopje verandert.

Verder lezen